اشاره: نیروی اعجاز برانگیز جوانی و تاثیر آن در جوامع انسانی تمدن ها، فرهنگ ها و انقلاب ها واقعیتی انکارناپذیر بوده، به همین جهت است که همواره نظر اندیشوران و رهبران مردمی را به خود معطوف داشته است. قرآن کریم از نقش جوانان و تاثیر نیروی فیاض جوانی در بوجود آوردن وقایع بزرگ تاریخی به صراحت سخن گفته است. داستان ابراهیم و نمرود، یوسف و زلیخا، موسی و دختران شعیب، داود و جالوت، لقمان و فرزندش، مریم و عیسی، اصحاب کهف و … به خوبی ارزش نیروی جوانی را در مقابله با شیطان درون و برون انسان و مقاومت و پایمردی در برابر طاغوت ها، کجی ها، انحراف ها و بحران های مختلف تبیین و تشریح کرده است. سیره عملی پیامبر اسلام (ص) و علی (ع) نشان می دهد که توجه به جوان به عنوان نسل تاثیرگذار، پرتحرک و نوخاسته، هیچ گاه نباید دستخوش فراموشی گردد زیرا بیش از هر قشر و گروهی، جوانان مخاطبان وحی و عدالت خواهی اسلام بوده اند. در واقع به مدد همین عارفان جوان بود که دین با جامعه در تقویم تاریخ پیوندی جاودانه و زوال ناپذیر و بر سرنوشت ملت تاثیر نهاده است. امام خمینی (ره) با قوف و آگاهی به این سرمایه معنوی، آن را در خدمت به اسلام و واژگونی رژیم شاهنشاهی به کار گرفت و از هر فرصتی در جهت تعالی و تکامل روح و اندیشه جوانان استفاده کرد. وی از همان آغاز رهبری در سال 1342 اعلام کرد، با اتکال به قدرت خدا و اعتماد به جوانان که در آن هنگام کودکان گهواره ای بودند به مصاف با دشمنان دین خدا خواهد رفت. امام (ره) در سال 57 که انقلاب پیروز شد و پس از آن در دوران دفاع مقدس و جنگ تحمیلی با بکار گیری و بسیج جوانان و حضور پرشور آنان توانست اسلام و ایران را از نابودی نجات دهد. در این مقاله تلاش می شود نگرش و ساز و کارهای امام در جذب و به کارگیری این نیروهای خارق العاده و واسپاری مسئولیت ها و کارهای مهم به آنان مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد.

 رهبری کاریزما و پرنفوذ امام چهره های کاریزما که در راس آنان رهبران الهی قرار دارند و مثل اعلای آن، شخصیت بی نظیر و پیامبر خاتم حضرت محمد (ص) است، پیش از فتح شهرها و کشورهای دل های مردم را تسخیر می کنند و پرچم حکومت خویش را در سرزمین عشق و محبت به اهتزاز در می آورند. درگذر زمان نیز رهبران فکری و سیاسی وجود داشته اند که در دوران حیات سیاسی خود به کارهای مهم و اساسی در جهت اصلاح جامعه دست زده اند؛ گفته می شود این گونه رهبران از چنان صفات و ویژگی های فردی برخوردارند که شهرت و ماندگاری آنان در تاریخ ثبت و ضبط گردیده است. مثلاً قدرت کلام و سخنوری دارند، از هوش سرشار برخوردارند، شجاعت شان زبانزد خاص و عام است، تحمل و بردباری آنان در برابر مشکلات و بحران ها شگفت انگیز است. بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران علاوه بر دارا بودن این ویژگی ها صفات ممتاز دیگری نیز داشتند که دیگر رهبران سیاسی فاقد آن بودند توکل به خدا و اعتماد به قدرت مردم یکی از آن صفات است. در طول حیات امام و به ویژه در دوران پیروزی انقلاب، مردم، جوانان، مسئولین هیچ کس بین قول و عمل ایشان تفاوت و تعارضی مشاهده نکرد و این مسئله بندرت در بین رهبران فکری و سیاسی جهان به استثنای پیامبران الهی و ائمه اطهار علیهم السلام اتفاق می افتد. کمتر کسی است که با آثار ژان ژاک روسو اندیشمند و متفکر بزرگ فرانسه آشنا نباشد، چنانچه کتاب «امیل» او را بخوانید تفاوت فاحش میان آنچه نوشته و آنچه عمل کرده است را خواهید دید! اگر این گفته ماکس وبر را که می گوید: «رهبر کاریزمایی اصیل، نگران تصویری که دیگران از او دارند، نیست» در مورد امام تطبیق دهید می بینید که ایشان نه فقط نگران تصویر دیگران از خود نبود بلکه فراتر از آن، اصولاً از اینکه دیگران تصویری از او داشته باشند گریزان بود. اما در جریان بحران برکناری بنی صدر از ریاست جمهوری فرموده بود که اگر تمام این جمعیتی که در حسینیه حاضر می شوند و فریاد درود بر خمینی سر می دهند زمانی خلاف آن را بگویند برای خمینی هیچ تفاوتی نخواهد داشت.1 مدح و ذم برای کسانی که در اعمال و گفتارشان و خدمت به بندگان خدا رضایت خالق را می جویند تاثیری ندارد. خمینی کبیر عاشق خدمت گذاری به مردم بود و این سخن هنوز در گوش ها طنین انداز است که فرمود: «اگر به من خدمتگزار بگویید بهتر است، تا رهبر بگویید.» همین گونه شیوه های رفتار امام جوانان را براي انجام خدمت و هر گونه فداکاری و از جان گذشتگی مهیا می ساخت. نهادینه کردن روح اعتماد و خودباوری در جوانان نسل اول انقلاب بیاد دارد که برتری و تفوق کشورهای غربی برای کشورمان قبل از سال 1357 در همه عرصه ها به یک باور تبدیل شده بود. امام (ره) این باور را شکست که اگر برتری وجود دارد. تنها در برخی عرصه های صنعت و تکنولوژی و نه در فرهنگ و تمدن و همه شئون زندگی است؛عقب ماندگی کشور در بعد صنعت هم مصنوعی است و بیگانگان مانع از پیشرفت کشور شده اند وگرنه ایرانی و جوانان ایران چیزی از دیگران کم ندارد. رهبر هوشمند انقلاب پس از دمیدن روح اعتماد و خودباوری در کالبد جوانان بهره گیری از آنان در نوسازی و سامان بخشی کشور را به نظاره ایستاد و بارها بر اداره ی امور از رهگذر همت و بصیرت جوانان دانشگاهی سفارش می کرد: «امید من به شما جوانان است، … که ان شاء الله مقدرات کشور ما، بعد از این در دست شماها باشد.»2 عزت طلبی جوانان این مرز و بوم در راه استقلال کشور چه در دوران هشت سال دفاع مقدس و چه در کسب رتبه های علمی در المپیادهای بین المللی و از همه مهمتر دست یافتن به دانش هسته ای و پیشرفت در علوم پزشکی و خودکفایی در برخی از محصولات حاصل این اعتماد و خودباوری است که امام عزیزمان به ما ارزانی داشت. رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای نیز با تقویت و حفظ این روحیه و نیز با طرح نهضت نظریه پردازی و جنبش نرم افزاری مشارکت جوانان در همه عرصه ها زمینه رشد و بالندگی آنان را قوت بخشیدند. نامگذاری سال 84 به عنوان سال مشارکت و همبستگی ملی از سوی معظم له در همین راستا بود. هر چه قدر بر حضور فعال و بسیج فعال جوانان در عرصه های سازندگی افزوده شود بی تردید راه رسیدن به استقلال کامل هموارتر گشته و سلامت و اعتدال جامعه بیشتر تامین می گردد. توصیه به خودسازی و تزکیه نفس در جوانان جوان به اقتضای سرنوشت و طبع جوانی به عناصر مهمی همچون نشاط، زیبایی و آزادی سخت دل بستگی دارد. هر فرد، گروه یا حکومت و مذهبی که بتواند این سه مقوله را برای جوانان فراهم کند در جذب آنها موفق است. امام امت (ره) با نیازهای فکری، علمی، مادی و معنوی جوانان به خوبی آشنا بود و به همین جهت جایگاه آنان را دیوار به دیوار ملکوت و قدسیان می دید چون قلب جوان نکته یاب است و حق پذیر. ایشان در تفسیر سوره حمد به ظرافت این معنی اشاره دارند که: «شما جوان ها بهتر می توانید تهذیب نفس کنید. شما به ملکوت نزدیکتر هستید از پیرها! در شما ریشه های فساد کمتر است، رشدش کمتر است… هزاران جوان اصلاح می شوند و یک پیر [اصلاح] نمی شود.» این نکته بر کسی پوشیده نیست اساس و بنیان رسیدن همه واصلان به منازل عالی انسانی و سیر و سلوک در دوره جوانی فراهم آمده است، حتی شخص امام (ره) با یاد کرد مشایخ بزرگوارش در عرفان و اخلاق همچون مرحوم میززا محمد علی شاه آبادی (1293- 1369 ه.ق) و میرزا جواد ملکی تبریزی اشاره می فرماید از همان آغاز جوانی شیفته جمال و کمال هستی بوده و در این راه از هیچ کوششی فروگذار نکرده است. نامه هایی که از آن عزیز سفر کرده در دست ما است به روشنی عنایت و توجه ایشان را به سالکان جوان و جستجوگران حقیقت مشخص می کند. «عزیزم! از جوانی به اندازه ایی که باقی است استفاده کن که در پیری همه چیز از دست می رود حتی توجه به آخرت و خدای تعالی… در جوانی که قدرت بیشتری داری به مجاهدت برخیز و از غیردوست جل و علا بگریز و پیوند خود را هر چه بیشتر اگر پیوند داری محکم تر کن و اگر خدای نخواسته نداری تحصیل کن و در تقویتش همت گمار که هیچ موجودی جز اوجل و اعلا سزاوار نیست.»3 امام خمینی در جوانان این مرز و بوم عزت خواهی را یک واقعیت انکار ناپذیر می دانست و از این رو تداوم دو شعار محوری و تعیین کننده یعنی استقلال و آزادی را در گام های بلند آنان ممکن تلقی نمود از این رو ملت ما و به خصوص جوانان برای تحقق این شعارهای کلیدی در اعتلای جمهوری اسلامی از هیچ کوششی فروگذار نبوده و بر سر آن با هیچ قیمتی و قدرتی معامله و مسامحه نمی کند. امام خمینی (ره) همواره نگران آتیه و آینده جوانان این کشور بود تا مبادا جوانانی که با کوله باری از عشق و فداکاری روزگار می گذرانند و ورطه غرور و خودبینی سقوط کنند و خویشتن را از نور توحید و تقوا بی بهره سازند. شیطان و نفس اماره هر کس و جماعتی را به راههای گوناگون به خودپرستی می کشاند، مغرور گشتن آن دسته از جوانان کم بهره از معرفت و خودآگاهی و تاریخ پدیده ای اجتناب ناپذیر است که روشن گری خیرخواهانه و شفاف را می طلبد. لذا وقتی جوانان ما می بینند امام راحل در عین حال که جهاد و استقامت شگفت انگیز آنان را در مصاف با شیطان درون و برون می ستاید و از اینکه آنان در گرداب جهل و غرور قربانی شوند نیز نگران است، احساس داشتن پدری مهربان و دلسوز را که برای سعادت فرزندانش تلاش می کند دارند. آنجا که می فرماید: «توجه کنید که غرور در پیروزی ها و شهرت ها و جوان مردها در قلب شما رخنه نکند، که این مرض نفسانی از دام های شیطانی است که بندگان خدا را از توجه به او باز می دارد و از مکاید نفس اماره باسوء است که انسان ها را به شکر و عبودیت بت ها و خصوصاً مادر بت ها که بت نفس است می کشاند.»4 ملت بزرگ ایران و سایر مسلمانان در اقصی نقاط جهان روز سیزدهم خرداد 1368 روزی که روح خدا به ملکوت اعلی پیوست و در تقویم تاریخ به تلخی ثبت گردیده است را فراموش نمی کنند و با دل های سوزان هفدهمین سالگرد ارتحال ملکوتی کسی را که جز خمینی نیست گرامی و زنده می دارند که عشق به خمینی عشق به همه خوبی هاست. پاورقی ها: 1- خاطرات حجه السلام علی اکبر آشتیانی از اعضای دفتر امام 2- صحیفه نور- ج 5- ص 265 3- فرازی از نامه امام خمینی (ره) به زنده یاد سید احمد خمینی 4- صحیفه نور- ج 18- ص 157